پرستو
جلد چاهِ آخر

کتاب صوتی

چاهِ آخر

نویسنده
ذبیح مهدی
گوینده
علی سلمانیان
سال
۱۳۹۸
دسته
ادبیات داستانی
فصل‌ها
۳
مدت
۲۹ دقیقه
قیمت
رایگان

در برنامهٔ پرستو باز می‌شود؛ رایگان است.

داستان «چاه آخر» نخستین داستان از مجموعهٔ «چاه آخر و چهار داستان دیگر» اثر ذبیح مهدی است که نخستین بار در سال ۱۳۹۸ توسط بنگاه نشر امیری در کابل منتشر شد. این داستان، عنوان مجموعه را نیز به خود اختصاص داده و روایت آن بر محور تلاش خستگی‌ناپذیر یک چاه‌کن محلی به نام خلیفه برای یافتن آب شیرین در روستایی خشک و کم‌آب شکل می‌گیرد.

درون‌مایهٔ اصلی داستان، تقابل میان دانش تجربی و ایمان مردمی از یک سو و نگاه فنی و محاسبه‌گر از سوی دیگر است. در حالی که مهندس پروژه بر اساس تجربه و شواهد زمین‌شناسی، وجود آب شیرین را ناممکن می‌داند، خلیفه با پشتکار و باوری ریشه‌دار به حیات زمین، از ادامهٔ حفاری دست نمی‌کشد. این کشمکش، به تدریج از یک اختلاف فنی فراتر رفته و به رویارویی دو نوع جهان‌بینی تبدیل می‌شود.

یکی از برجسته‌ترین عناصر نمادین داستان، باور خلیفه به این اندیشه است که زمین همچون مادری زنده است و اگر «فرزندش» کشته شود، از بخشیدن آب خودداری می‌کند. نویسنده این باور را با روایت ماده‌گاوی که پس از از دست دادن گوساله‌اش دیگر شیر نمی‌دهد، درهم می‌آمیزد و از آن برای ایجاد پیوندی میان طبیعت، انسان و اخلاق بهره می‌گیرد. این نمادپردازی، هستهٔ فلسفی داستان را شکل می‌دهد.

از نظر ساختاری، داستان با بهره‌گیری از رئالیسم اجتماعی و استفادهٔ گسترده از گویش محاوره‌ای افغانستان نوشته شده است. توصیف‌های دقیق از محیط روستا، ابزار حفاری، مناسبات اجتماعی و گفت‌وگوهای بومی، فضای داستان را به واقعیت نزدیک می‌کند و در عین حال، لایه‌ای از نمادگرایی و اسطوره‌اندیشی را در متن حفظ می‌کند.

پایان داستان با فوران آب شیرین از چاه، نقطهٔ اوج روایت را رقم می‌زند؛ اما نویسنده به جای تمرکز بر پیروزی فردی خلیفه، بر مسئولیت اخلاقی انسان در برابر طبیعت و جامعه تأکید می‌کند. خلیفه بدون دریافت دستمزد محل را ترک می‌کند و تنها سفارش او این است که مردم دیگر «چوچهٔ زمین» را نکشند؛ جمله‌ای که به عنوان پیام نمادین و اخلاقی داستان شناخته می‌شود.

«چاه آخر» از جمله داستان‌های معاصر افغانستان است که با تلفیق روایت اجتماعی، باورهای عامیانه و نمادپردازی، مفاهیمی چون امید، استقامت، رابطهٔ انسان و طبیعت، اخلاق جمعی و ارزش پایداری در برابر نومیدی را بازنمایی می‌کند و به عنوان شاخص‌ترین اثر این مجموعه شناخته می‌شود.

بیشتر در پرستو